{"id":3326,"date":"2022-08-02T08:00:00","date_gmt":"2022-08-02T06:00:00","guid":{"rendered":"https:\/\/anev.com.pl\/czy-da-sie-wyleczyc-stwardnienie-zanikowe-boczne-fakty-i-mozliwosci\/"},"modified":"2022-08-02T08:00:00","modified_gmt":"2022-08-02T06:00:00","slug":"czy-da-sie-wyleczyc-stwardnienie-zanikowe-boczne-fakty-i-mozliwosci","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/anev.com.pl\/en\/czy-da-sie-wyleczyc-stwardnienie-zanikowe-boczne-fakty-i-mozliwosci\/","title":{"rendered":"Czy da si\u0119 wyleczy\u0107 stwardnienie zanikowe boczne? Fakty i mo\u017cliwo\u015bci"},"content":{"rendered":"<div class=\"wp-block-group section-tldr\"><div class=\"wp-block-group__inner-container is-layout-flow wp-block-group-is-layout-flow\">\n<p class=\"section-title wp-block-paragraph\">What will you learn?<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\"><li><strong>Dlaczego stwardnienie zanikowe boczne jest dzi\u015b tak trudne do skutecznego leczenia?<\/strong><p>ALS jest trudne do leczenia, poniewa\u017c uszkadza jednocze\u015bnie g\u00f3rne i dolne neurony ruchowe, a przebieg choroby r\u00f3\u017cni si\u0119 mi\u0119dzy pacjentami pod wzgl\u0119dem pocz\u0105tku objaw\u00f3w, tempa progresji i t\u0142a biologicznego. To utrudnia stworzenie jednego uniwersalnego leku oraz rzeteln\u0105 ocen\u0119 skuteczno\u015bci terapii w badaniach klinicznych.<\/p><\/li><li><strong>Co jest dzi\u015b realnie dost\u0119pne w leczeniu stwardnienia zanikowego bocznego poza terapiami eksperymentalnymi?<\/strong><p>Dzi\u015b w ALS realne znaczenie maj\u0105 leczenie objawowe i opieka wspieraj\u0105ca, kt\u00f3re pomagaj\u0105 d\u0142u\u017cej utrzyma\u0107 sprawno\u015b\u0107, bezpiecze\u0144stwo i komunikacj\u0119. W praktyce obejmuje to rehabilitacj\u0119, terapi\u0119 mowy, ocen\u0119 po\u0142ykania, wsparcie \u017cywieniowe, opiek\u0119 oddechow\u0105 oraz regularne monitorowanie masy cia\u0142a i wydolno\u015bci oddechowej.<\/p><\/li><li><strong>Jakie terapie eksperymentalne w stwardnieniu zanikowym bocznym s\u0105 dzi\u015b uznawane za najbardziej obiecuj\u0105ce?<\/strong><p>Najwi\u0119cej uwagi przyci\u0105gaj\u0105 dzi\u015b terapie celuj\u0105ce w konkretne mechanizmy choroby, takie jak <strong>PrimeC<\/strong>, <strong>RAG-17<\/strong>, podej\u015bcia zwi\u0105zane z <strong>STMN2<\/strong>, technologi\u0105 <strong>iPSC<\/strong> oraz terapiami kom\u00f3rkowymi i immunologicznymi. Cz\u0119\u015b\u0107 z nich daje obiecuj\u0105ce sygna\u0142y biologiczne lub korzy\u015bci w d\u0142u\u017cszej obserwacji, ale nadal wymagaj\u0105 potwierdzenia w wi\u0119kszych badaniach klinicznych.<\/p><\/li><li><strong>Jak pacjent i rodzina mog\u0105 dzia\u0142a\u0107 po rozpoznaniu stwardnienia zanikowego bocznego, aby lepiej zabezpieczy\u0107 codzienne funkcjonowanie?<\/strong><p>Po diagnozie ALS najwa\u017cniejsze jest szybkie wdro\u017cenie opieki wielospecjalistycznej i regularne monitorowanie obszar\u00f3w, kt\u00f3re najszybciej wp\u0142ywaj\u0105 na codzienne bezpiecze\u0144stwo chorego. Trzeba szczeg\u00f3lnie \u015bledzi\u0107 si\u0142\u0119 mi\u0119\u015bniow\u0105, mas\u0119 cia\u0142a, po\u0142ykanie, oddychanie i mo\u017cliwo\u015b\u0107 komunikacji, bo wczesna reakcja zmniejsza ryzyko powik\u0142a\u0144 i sytuacji nag\u0142ych.<\/p><\/li><\/ul>\n<\/div><\/div>\n\n\n\n<p class=\"lead wp-block-paragraph\">Czy da si\u0119 wyleczy\u0107 stwardnienie zanikowe boczne? Sprawdzamy, co naprawd\u0119 oferuje medycyna w 2026 roku: od lek\u00f3w spowalniaj\u0105cych ALS po terapie genowe i eksperymentalne kierunki bada\u0144. Wyja\u015bniamy te\u017c, gdzie ko\u0144cz\u0105 si\u0119 fakty, a zaczynaj\u0105 nadzieje.<\/p>\n<div class=\"wp-block-rank-math-toc-block\" id=\"rank-math-toc\"><p><strong>What do you find in the article?<\/strong><\/p><nav><ul><li class=\"\"><a href=\"#czy-da-si-dzi-wyleczy-stwardnienie-zanikowe-boczne\">Czy da si\u0119 dzi\u015b wyleczy\u0107 stwardnienie zanikowe boczne?<\/a><\/li><li class=\"\"><a href=\"#dlaczego-als-wci-pozostaje-chorob-bardzo-trudn-do-wyleczenia\">Dlaczego ALS wci\u0105\u017c pozostaje chorob\u0105 bardzo trudn\u0105 do wyleczenia<\/a><\/li><li class=\"\"><a href=\"#co-jest-dostpne-dzi-a-nie-tylko-w-badaniach\">Co jest dost\u0119pne dzi\u015b, a nie tylko w badaniach<\/a><\/li><li class=\"\"><a href=\"#jakie-eksperymentalne-terapie-daj-dzi-najwicej-nadziei\">Jakie eksperymentalne terapie daj\u0105 dzi\u015b najwi\u0119cej nadziei<\/a><\/li><li class=\"\"><a href=\"#wodr-molekularny-w-als-potencja-wspierajcy-bez-dowodu-na-wyleczenie\">Wod\u00f3r molekularny w ALS: potencja\u0142 wspieraj\u0105cy bez dowodu na wyleczenie<\/a><\/li><li class=\"\"><a href=\"#co-pacjent-i-rodzina-mog-zrobi-ju-teraz\">Co pacjent i rodzina mog\u0105 zrobi\u0107 ju\u017c teraz<\/a><\/li><li class=\"\"><a href=\"#najczciej-zadawane-pytania\">Frequently Asked Questions<\/a><\/li><\/ul><\/nav><\/div><h2 class=\"wp-block-heading\" id=\"czy-da-si-dzi-wyleczy-stwardnienie-zanikowe-boczne\">Czy da si\u0119 dzi\u015b wyleczy\u0107 stwardnienie zanikowe boczne?<\/h2>\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Je\u015bli pytasz wprost, <strong>czy da si\u0119 wyleczy\u0107 stwardnienie zanikowe boczne<\/strong>, odpowied\u017a na dzi\u015b brzmi: <strong>nie<\/strong>. Medycyna nie dysponuje terapi\u0105, kt\u00f3ra odbudowuje zniszczone neurony ruchowe i ca\u0142kowicie odwraca przebieg ALS. To wa\u017cne rozr\u00f3\u017cnienie, bo w praktyce klinicznej cz\u0119sto miesza si\u0119 trzy r\u00f3\u017cne cele: pe\u0142ne wyleczenie, spowolnienie progresji i popraw\u0119 jako\u015bci \u017cycia.<\/p>\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\" id=\"wyleczenie-a-spowolnienie-choroby\">Wyleczenie a spowolnienie choroby<\/h3>\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Wyleczenie<\/strong> oznacza\u0142oby zatrzymanie choroby i cofni\u0119cie jej skutk\u00f3w. W ALS tego dzi\u015b nie potrafimy zrobi\u0107. Natomiast <strong>spowolnienie choroby<\/strong> jest realnym celem cz\u0119\u015bci terapii. W praktyce mo\u017ce to oznacza\u0107 wolniejsz\u0105 utrat\u0119 si\u0142y mi\u0119\u015bniowej, d\u0142u\u017csze zachowanie samodzielno\u015bci, p\u00f3\u017aniejsze pogorszenie oddychania i lepsze funkcjonowanie w codziennych czynno\u015bciach.<\/p>\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Trzeci obszar to <strong>improving quality of life<\/strong>. Obejmuje on kontrol\u0119 \u015blinotoku, skurcz\u00f3w, b\u00f3lu, problem\u00f3w z po\u0142ykaniem, wspieranie oddychania, \u017cywienia i komunikacji. Dla chorego i rodziny to nie jest \u201emniej wa\u017cna\u201d cz\u0119\u015b\u0107 leczenia. W wielu przypadkach w\u0142a\u015bnie ona daje najbardziej odczuwaln\u0105 r\u00f3\u017cnic\u0119 z tygodnia na tydzie\u0144.<\/p>\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Dlatego pytanie, <strong>czy da si\u0119 wyleczy\u0107 stwardnienie zanikowe boczne<\/strong>, warto od razu doprecyzowa\u0107. Je\u015bli przez wyleczenie rozumiesz pe\u0142ne odwr\u00f3cenie choroby, odpowied\u017a jest negatywna. Je\u015bli jednak pytasz, czy mo\u017cna wp\u0142yn\u0105\u0107 na przebieg ALS i poprawi\u0107 codzienne funkcjonowanie, odpowied\u017a jest ju\u017c bardziej z\u0142o\u017cona i znacznie bardziej praktyczna.<\/p>\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\" id=\"dlaczego-odpowied-zaley-od-podtypu-als\">Dlaczego odpowied\u017a zale\u017cy od podtypu ALS<\/h3>\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">ALS nie jest jedn\u0105 prost\u0105 chorob\u0105. To grupa zaburze\u0144 o podobnym obrazie klinicznym, ale r\u00f3\u017cnym tle biologicznym. U cz\u0119\u015bci pacjent\u00f3w wyst\u0119puj\u0105 konkretne mutacje genetyczne, kt\u00f3re mo\u017cna wykorzysta\u0107 jako cel terapii. Najlepszym przyk\u0142adem jest mutacja <strong>SOD1<\/strong>, dla kt\u00f3rej opracowano leczenie celowane. To du\u017cy post\u0119p, ale dotyczy tylko wybranej grupy chorych.<\/p>\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Z tego powodu rokowanie i mo\u017cliwo\u015bci leczenia zale\u017c\u0105 od tego, <strong>jaki dok\u0142adnie podtyp ALS<\/strong> wyst\u0119puje, jak szybko choroba post\u0119puje, kiedy zosta\u0142a rozpoznana i czy uda\u0142o si\u0119 wdro\u017cy\u0107 opiek\u0119 wielospecjalistyczn\u0105 odpowiednio wcze\u015bnie. W\u0142a\u015bnie dlatego dwie osoby z t\u0105 sam\u0105 nazw\u0105 choroby mog\u0105 mie\u0107 zupe\u0142nie inn\u0105 \u015bcie\u017ck\u0119 leczenia.<\/p>\n\n<div class=\"wp-block-group info-box info-box--warning has-luminous-vivid-amber-background-color has-background\"><div class=\"wp-block-group__inner-container is-layout-flow wp-block-group-is-layout-flow\"><p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>\u26a0\ufe0f Nie myl wyleczenia ze spowolnieniem:<\/strong> W ALS wi\u0119kszo\u015b\u0107 metod nie cofa choroby. Realny cel leczenia to wolniejsza progresja, d\u0142u\u017csze zachowanie sprawno\u015bci i lepsza jako\u015b\u0107 \u017cycia.<\/p><\/div><\/div>\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\" id=\"dlaczego-als-wci-pozostaje-chorob-bardzo-trudn-do-wyleczenia\">Dlaczego ALS wci\u0105\u017c pozostaje chorob\u0105 bardzo trudn\u0105 do wyleczenia<\/h2>\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">ALS jest chorob\u0105 neurodegeneracyjn\u0105, w kt\u00f3rej uszkodzeniu ulegaj\u0105 <strong>g\u00f3rne i dolne neurony ruchowe<\/strong>. To kom\u00f3rki nerwowe odpowiadaj\u0105ce za przekazywanie sygna\u0142u z m\u00f3zgu do mi\u0119\u015bni. Gdy obie te drogi s\u0105 stopniowo niszczone, pojawiaj\u0105 si\u0119 narastaj\u0105ce problemy z ruchem, mow\u0105, po\u0142ykaniem i oddychaniem. \u015aredni czas prze\u017cycia od diagnozy wynosi <strong>3\u20135 lat<\/strong>, cho\u0107 przebieg bywa bardzo zr\u00f3\u017cnicowany i nie da si\u0119 go sprowadzi\u0107 do jednej liczby.<\/p>\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\" id=\"als-rodzinne-i-sporadyczne\">ALS rodzinne i sporadyczne<\/h3>\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Jednym z powod\u00f3w, dla kt\u00f3rych tak trudno odpowiedzie\u0107 twierdz\u0105co na pytanie, <strong>czy da si\u0119 wyleczy\u0107 stwardnienie zanikowe boczne<\/strong>, jest podzia\u0142 na formy rodzinne i sporadyczne. Tylko <strong>5\u201310%<\/strong> przypadk\u00f3w ma charakter dziedziczny. W tych postaciach cz\u0119\u015bciej wykrywa si\u0119 mutacje w genach takich jak <strong>SOD1, C9orf72, FUS<\/strong> i <strong>TARDBP<\/strong>. Pozosta\u0142e <strong>90\u201395%<\/strong> stanowi\u0105 przypadki sporadyczne, bez prostego, jednego czynnika genetycznego, kt\u00f3ry mo\u017cna \u0142atwo zaatakowa\u0107 lekiem.<\/p>\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">To ogromna r\u00f3\u017cnica z punktu widzenia bada\u0144. Je\u015bli znasz konkretny cel molekularny, mo\u017cesz projektowa\u0107 terapi\u0119 bardziej precyzyjnie. Je\u015bli przyczyna jest wieloczynnikowa i r\u00f3\u017cni si\u0119 mi\u0119dzy pacjentami, stworzenie jednego uniwersalnego leku staje si\u0119 znacznie trudniejsze.<\/p>\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\" id=\"heterogenno-przebiegu-choroby\">Heterogenno\u015b\u0107 przebiegu choroby<\/h3>\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">ALS jest chorob\u0105 <strong>heterogenn\u0105<\/strong>, czyli bardzo niejednorodn\u0105. Prosto m\u00f3wi\u0105c: u r\u00f3\u017cnych os\u00f3b zaczyna si\u0119 inaczej, post\u0119puje w innym tempie i obejmuje r\u00f3\u017cne funkcje. U jednego chorego pierwszym objawem b\u0119dzie opadanie stopy, u innego zaburzenia mowy, a u jeszcze innego szybkie os\u0142abienie mi\u0119\u015bni oddechowych. S\u0105 pacjenci, u kt\u00f3rych funkcje pogarszaj\u0105 si\u0119 w ci\u0105gu miesi\u0119cy, ale s\u0105 te\u017c tacy, kt\u00f3rzy \u017cyj\u0105 wyra\u017anie d\u0142u\u017cej ni\u017c \u015brednia.<\/p>\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ta zmienno\u015b\u0107 utrudnia ocen\u0119 leczenia. Je\u015bli w badaniu jedna grupa naturalnie ma wolniejszy przebieg choroby, \u0142atwo przeceni\u0107 skuteczno\u015b\u0107 terapii. Z kolei je\u015bli trafi\u0105 do niej pacjenci z bardzo agresywn\u0105 postaci\u0105, obiecuj\u0105cy lek mo\u017ce wygl\u0105da\u0107 gorzej, ni\u017c jest w rzeczywisto\u015bci. Dlatego badacze coraz cz\u0119\u015bciej pr\u00f3buj\u0105 dzieli\u0107 chorych na bardziej precyzyjne podgrupy.<\/p>\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\" id=\"co-utrudnia-badania-kliniczne\">Co utrudnia badania kliniczne<\/h3>\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Badania kliniczne w ALS nale\u017c\u0105 do najtrudniejszych w neurologii. Problemem jest nie tylko sama choroba, lecz tak\u017ce spos\u00f3b mierzenia efekt\u00f3w. Cz\u0119sto wykorzystuje si\u0119 skal\u0119 <strong>ALSFRS-R<\/strong>, kt\u00f3ra ocenia funkcjonowanie pacjenta w codziennych obszarach, takich jak mowa, po\u0142ykanie, chodzenie czy oddychanie. To narz\u0119dzie przydatne, ale nieidealne, bo zmiany bywaj\u0105 subtelne i wymagaj\u0105 czasu.<\/p>\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Kolejna bariera to <strong>d\u0142uga obserwacja<\/strong>. Cz\u0119\u015b\u0107 terapii mo\u017ce nie pokazywa\u0107 pe\u0142nego efektu po 3 czy 6 miesi\u0105cach, a dopiero po roku lub d\u0142u\u017cej. To podnosi koszty i wyd\u0142u\u017ca drog\u0119 od laboratorium do praktyki. Dochodz\u0105 te\u017c wysokie koszty bada\u0144, trudno\u015b\u0107 w rekrutacji odpowiedniej liczby chorych oraz fakt, \u017ce niekt\u00f3re terapie dzia\u0142aj\u0105 tylko u bardzo w\u0105skiej grupy pacjent\u00f3w.<\/p>\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">W\u0142a\u015bnie dlatego w ALS tak cz\u0119sto widzisz nag\u0142\u00f3wki o \u201eprze\u0142omie\u201d, po kt\u00f3rych po kilku latach nie pojawia si\u0119 nowy standard leczenia. W tej chorobie <strong>dobry sygna\u0142 biologiczny<\/strong> nie zawsze przek\u0142ada si\u0119 od razu na trwa\u0142\u0105 korzy\u015b\u0107 kliniczn\u0105.<\/p>\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\" id=\"co-jest-dostpne-dzi-a-nie-tylko-w-badaniach\">Co jest dost\u0119pne dzi\u015b, a nie tylko w badaniach<\/h2>\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Mimo \u017ce odpowied\u017a na pytanie, <strong>czy da si\u0119 wyleczy\u0107 stwardnienie zanikowe boczne<\/strong>, pozostaje negatywna, nie oznacza to braku realnych dzia\u0142a\u0144 terapeutycznych. Dzi\u015b znaczenie maj\u0105 zar\u00f3wno terapie celowane dla wybranych pacjent\u00f3w, jak i dobrze prowadzona opieka wspieraj\u0105ca, kt\u00f3ra potrafi wyra\u017anie zmieni\u0107 przebieg codziennego funkcjonowania.<\/p>\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\" id=\"tofersen-dla-mutacji-sod1\">Tofersen dla mutacji SOD1<\/h3>\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Najwa\u017cniejszym przyk\u0142adem terapii celowanej jest <strong>tofersen<\/strong>, zatwierdzony przez FDA w kwietniu 2023 roku dla pacjent\u00f3w z ALS zwi\u0105zanym z mutacj\u0105 <strong>SOD1<\/strong>. To lek zaprojektowany tak, aby wp\u0142ywa\u0107 na konkretny mechanizm molekularny choroby. Nie jest to terapia \u201edla ka\u017cdego chorego na ALS\u201d, ale dla cz\u0119\u015bci pacjent\u00f3w stanowi dow\u00f3d, \u017ce neurologia zaczyna przechodzi\u0107 od leczenia og\u00f3lnego do leczenia precyzyjnego.<\/p>\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">W praktyce oznacza to jedn\u0105 wa\u017cn\u0105 rzecz: <strong>badania genetyczne po diagnozie ALS maj\u0105 coraz wi\u0119kszy sens<\/strong>. Bez potwierdzenia mutacji pacjent nie zostanie zakwalifikowany do terapii tego typu ani do cz\u0119\u015bci bada\u0144 klinicznych. To tak\u017ce przyk\u0142ad, \u017ce przysz\u0142o\u015b\u0107 leczenia mo\u017ce zale\u017ce\u0107 bardziej od profilu biologicznego choroby ni\u017c od samej nazwy rozpoznania.<\/p>\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\" id=\"leczenie-objawowe-i-opieka-wspierajca\">Leczenie objawowe i opieka wspieraj\u0105ca<\/h3>\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Nawet najlepsza terapia celowana nie zast\u0119puje <strong>leczenia objawowego<\/strong> i opieki wspieraj\u0105cej. To one odpowiadaj\u0105 za utrzymanie mo\u017cliwie dobrej jako\u015bci \u017cycia. Chodzi mi\u0119dzy innymi o rehabilitacj\u0119 ruchow\u0105, terapi\u0119 mowy, ocen\u0119 po\u0142ykania, wsparcie \u017cywieniowe, opiek\u0119 oddechow\u0105 i opiek\u0119 paliatywn\u0105 rozumian\u0105 jako aktywne \u0142agodzenie objaw\u00f3w, a nie wy\u0142\u0105cznie opiek\u0119 terminaln\u0105.<\/p>\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">W praktyce ogromne znaczenie ma regularna kontrola masy cia\u0142a, wydolno\u015bci oddechowej i stanu od\u017cywienia. Utrata wagi, narastaj\u0105ce krztuszenie si\u0119 czy pogarszaj\u0105cy si\u0119 sen mog\u0105 oznacza\u0107, \u017ce trzeba szybciej wdro\u017cy\u0107 interwencje wspieraj\u0105ce. Dla wielu pacjent\u00f3w w\u0142a\u015bciwie prowadzona opieka wielospecjalistyczna przek\u0142ada si\u0119 na bardziej przewidywalny przebieg choroby i mniejszy stres w rodzinie.<\/p>\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\" id=\"dlaczego-celem-terapii-jest-zwykle-spowolnienie\">Dlaczego celem terapii jest zwykle spowolnienie<\/h3>\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">W ALS podstawowym celem leczenia jest zwykle <strong>spowolnienie progresji<\/strong>, a nie cofni\u0119cie zmian. Wynika to z biologii choroby. Gdy neuron ruchowy obumiera, jego pe\u0142na odbudowa i przywr\u00f3cenie funkcji pozostaj\u0105 dzi\u015b poza zasi\u0119giem rutynowej medycyny. Dlatego ka\u017cda interwencja, kt\u00f3ra daje wi\u0119cej czasu z lepsz\u0105 sprawno\u015bci\u0105, ma realn\u0105 warto\u015b\u0107 kliniczn\u0105.<\/p>\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">To podej\u015bcie mo\u017ce brzmie\u0107 ma\u0142o efektownie, ale jest uczciwe. W praktyce kilka dodatkowych miesi\u0119cy lepszej komunikacji, samodzielnego jedzenia czy spokojniejszego oddychania ma dla chorego znacznie wi\u0119ksze znaczenie ni\u017c marketingowe has\u0142a o \u201eprze\u0142omie\u201d.<\/p>\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\" id=\"jakie-eksperymentalne-terapie-daj-dzi-najwicej-nadziei\">Jakie eksperymentalne terapie daj\u0105 dzi\u015b najwi\u0119cej nadziei<\/h2>\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Najciekawsze post\u0119py w ALS dotycz\u0105 dzi\u015b terapii eksperymentalnych. Cz\u0119\u015b\u0107 z nich celuje w konkretne mutacje, cz\u0119\u015b\u0107 w proces zapalny, a cz\u0119\u015b\u0107 w mechanizmy uszkodzenia kom\u00f3rek nerwowych wsp\u00f3lne dla wi\u0119kszej liczby pacjent\u00f3w. Trzeba jednak zachowa\u0107 proporcje: obiecuj\u0105cy wynik badania nie oznacza jeszcze, \u017ce pojawi\u0142o si\u0119 leczenie powszechnie dost\u0119pne i potwierdzone w du\u017cych populacjach.<\/p>\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\" id=\"primec-i-wyniki-po-18-miesicach\">PrimeC i wyniki po 18 miesi\u0105cach<\/h3>\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>PrimeC<\/strong> to doustne po\u0142\u0105czenie celekoksybu i cyprofloksacyny, rozwijane z my\u015bl\u0105 o wp\u0142ywie na neurozapalno\u015b\u0107, gospodark\u0119 \u017celazem i zaburzenia mikroRNA. W badaniu fazy 2b uczestniczy\u0142o <strong>69 os\u00f3b<\/strong>. Po <strong>6 months<\/strong> nie uzyskano istotnej statystycznie r\u00f3\u017cnicy w skali ALSFRS-R. To wa\u017cna lekcja, bo na tym etapie wiele projekt\u00f3w zosta\u0142oby uznanych za ma\u0142o obiecuj\u0105ce.<\/p>\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Dopiero d\u0142u\u017csza obserwacja zmieni\u0142a obraz. Po <strong>18 miesi\u0105cach<\/strong> opisano korzy\u015bci kliniczne oraz <strong>ni\u017csze ryzyko powik\u0142a\u0144 i zgonu<\/strong>. Tego typu wynik pokazuje, \u017ce w ALS kr\u00f3tkie badania mog\u0105 nie wychwyci\u0107 pe\u0142nego efektu leczenia. Z drugiej strony potrzebne s\u0105 dalsze potwierdzenia, bo pojedyncze badanie nie tworzy jeszcze standardu terapii.<\/p>\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\" id=\"rag-17-stmn2-ipsc-i-terapie-komrkowe\">RAG-17, STMN2, iPSC i terapie kom\u00f3rkowe<\/h3>\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Du\u017ce zainteresowanie budzi tak\u017ce <strong>RAG-17<\/strong>, czyli po\u0142\u0105czenie oligonukleotydu z siRNA skierowane przeciwko <strong>SOD1<\/strong>. W badaniu fazy 1 u <strong>6 pacjent\u00f3w<\/strong> terapia by\u0142a dobrze tolerowana. Zaobserwowano redukcj\u0119 SOD1 w p\u0142ynie m\u00f3zgowo-rdzeniowym na poziomie oko\u0142o <strong>69\u201356%<\/strong> oraz spadek neurofilamentu lekkiego o oko\u0142o <strong>52\u201362%<\/strong>. Neurofilament lekki to biomarker uszkodzenia neuron\u00f3w, wi\u0119c jego spadek jest sygna\u0142em biologicznym, kt\u00f3ry zwraca uwag\u0119 badaczy.<\/p>\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Jednocze\u015bnie rozwijaj\u0105 si\u0119 kierunki, kt\u00f3re maj\u0105 znaczenie wykraczaj\u0105ce poza mutacj\u0119 SOD1. Jednym z nich jest <strong>STMN2<\/strong>, uznawany za wa\u017cny cel po\u015bredni patologii zwi\u0105zanej z <strong>TDP-43<\/strong>. To szczeg\u00f3lnie interesuj\u0105ce w ALS sporadycznym, gdzie nie zawsze da si\u0119 wskaza\u0107 jeden gen sprawczy, ale mo\u017cna pr\u00f3bowa\u0107 wp\u0142ywa\u0107 na wsp\u00f3lny szlak uszkodzenia kom\u00f3rek.<\/p>\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Osobny nurt to technologie <strong>iPSC<\/strong>, czyli indukowane pluripotencjalne kom\u00f3rki macierzyste. Pro\u015bciej m\u00f3wi\u0105c: naukowcy potrafi\u0105 \u201eprzeprogramowa\u0107\u201d kom\u00f3rki pacjenta, a nast\u0119pnie wykorzysta\u0107 je do tworzenia modeli choroby w laboratorium. Dzi\u0119ki temu mo\u017cna testowa\u0107 leki na materiale lepiej odzwierciedlaj\u0105cym konkretny podtyp ALS. To nie jest jeszcze gotowe leczenie przy \u0142\u00f3\u017cku chorego, ale bardzo przyspiesza rozw\u00f3j bardziej precyzyjnych terapii.<\/p>\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">R\u00f3wnolegle trwaj\u0105 badania nad <strong>terapiami kom\u00f3rkowymi<\/strong> i immunologicznymi, w tym z u\u017cyciem <strong>regulatorowych limfocyt\u00f3w T, czyli Treg<\/strong>. Ich celem jest modulacja neurozapalno\u015bci, kt\u00f3ra mo\u017ce nasila\u0107 uszkodzenie neuron\u00f3w. To podej\u015bcie jest logiczne biologicznie, ale nadal wymaga mocnych danych klinicznych, zanim b\u0119dzie mo\u017cna m\u00f3wi\u0107 o powszechnym zastosowaniu.<\/p>\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\" id=\"reldesemtiv-i-lekcja-z-nieudanych-bada\">Reldesemtiv i lekcja z nieudanych bada\u0144<\/h3>\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Dla r\u00f3wnowagi warto przypomnie\u0107 przypadek <strong>reldesemtivu<\/strong>. Lek wygl\u0105da\u0142 obiecuj\u0105co we wcze\u015bniejszych etapach rozwoju, jednak w fazie 3 badania <strong>COURAGE-ALS<\/strong> nie wykaza\u0142 istotnej przewagi nad placebo po <strong>24 tygodniach<\/strong>. Badanie zako\u0144czono z powodu futility, czyli ma\u0142ego prawdopodobie\u0144stwa osi\u0105gni\u0119cia zak\u0142adanego sukcesu.<\/p>\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">To wa\u017cna lekcja dla pacjenta i rodziny: w ALS nawet rozs\u0105dny mechanizm dzia\u0142ania oraz dobre wyniki wst\u0119pne nie gwarantuj\u0105 skuteczno\u015bci w du\u017cym badaniu. Dlatego warto ostro\u017cnie podchodzi\u0107 do ka\u017cdej medialnej zapowiedzi \u201eprze\u0142omu\u201d, dop\u00f3ki nie pojawi\u0105 si\u0119 twarde dane kliniczne.<\/p>\n\n<div class=\"wp-block-group info-box info-box--info has-pale-cyan-blue-background-color has-background\"><div class=\"wp-block-group__inner-container is-layout-flow wp-block-group-is-layout-flow\"><p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>\ud83d\udca1 Ma\u0142a pr\u00f3ba to dopiero pocz\u0105tek:<\/strong> RAG-17 da\u0142 mocne sygna\u0142y biologiczne, ale badanie obj\u0119\u0142o tylko 6 os\u00f3b. To za ma\u0142o, by traktowa\u0107 terapi\u0119 jako standard.<\/p><\/div><\/div>\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\" id=\"wodr-molekularny-w-als-potencja-wspierajcy-bez-dowodu-na-wyleczenie\">Wod\u00f3r molekularny w ALS: potencja\u0142 wspieraj\u0105cy bez dowodu na wyleczenie<\/h2>\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Wok\u00f3\u0142 wodoru molekularnego naros\u0142o sporo zainteresowania, dlatego t\u0119 cz\u0119\u015b\u0107 trzeba uporz\u0105dkowa\u0107 precyzyjnie. Z jednej strony terapia wodorem by\u0142a opisywana w co najmniej <strong>144 badaniach klinicznych u ludzi<\/strong> w r\u00f3\u017cnych obszarach medycyny. Z drugiej strony, je\u015bli pytasz konkretnie o ALS, sytuacja wygl\u0105da inaczej: <strong>brakuje bada\u0144 klinicznych u pacjent\u00f3w z ALS<\/strong>, kt\u00f3re potwierdza\u0142yby skuteczno\u015b\u0107 inhalacji wodoru w spowalnianiu lub odwracaniu tej choroby.<\/p>\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">To oznacza, \u017ce wod\u00f3r mo\u017cna rozpatrywa\u0107 wy\u0142\u0105cznie jako <strong>potencjalne wsparcie<\/strong>, a nie jako odpowied\u017a na pytanie, <strong>czy da si\u0119 wyleczy\u0107 stwardnienie zanikowe boczne<\/strong>. Uczciwe przedstawienie tematu wymaga oddzielenia danych przedklinicznych od dowod\u00f3w klinicznych.<\/p>\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\" id=\"co-pokazuj-badania-przedkliniczne\">Co pokazuj\u0105 badania przedkliniczne<\/h3>\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">W badaniach na kom\u00f3rkach i modelach zwierz\u0119cych wod\u00f3r molekularny bywa \u0142\u0105czony z kilkoma mechanizmami potencjalnie istotnymi dla ALS. Najcz\u0119\u015bciej wymienia si\u0119 <strong>redukcj\u0119 stresu oksydacyjnego<\/strong>, czyli ograniczanie nadmiaru reaktywnych form tlenu uszkadzaj\u0105cych kom\u00f3rki. Poniewa\u017c w ALS stres oksydacyjny jest jednym z element\u00f3w uszkodzenia neuron\u00f3w, taki kierunek bada\u0144 ma uzasadnienie biologiczne.<\/p>\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Poza tym opisywano mo\u017cliwy <strong>efekt neuroprotekcyjny<\/strong>, czyli ochron\u0119 kom\u00f3rek nerwowych przed dalszym uszkodzeniem, oraz wp\u0142yw na <strong>agregacj\u0119 bia\u0142ka TDP-43<\/strong>. TDP-43 to bia\u0142ko, kt\u00f3rego nieprawid\u0142owe odk\u0142adanie i zaburzona lokalizacja s\u0105 istotnym elementem patologii wielu postaci ALS. Je\u015bli jaka\u015b interwencja ogranicza te procesy w modelach eksperymentalnych, stanowi to ciekawy punkt wyj\u015bcia do dalszych bada\u0144.<\/p>\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Trzeba jednak zachowa\u0107 proporcje. To, \u017ce dany mechanizm wygl\u0105da rozs\u0105dnie w laboratorium, nie przes\u0105dza jeszcze o skuteczno\u015bci u ludzi. W neurologii wielokrotnie obserwowano terapie, kt\u00f3re dzia\u0142a\u0142y dobrze na modelach zwierz\u0119cych, a p\u00f3\u017aniej nie potwierdza\u0142y korzy\u015bci klinicznej u pacjent\u00f3w.<\/p>\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\" id=\"czego-nie-potwierdzono-u-pacjentw-z-als\">Czego nie potwierdzono u pacjent\u00f3w z ALS<\/h3>\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Najwa\u017cniejszy fakt jest prosty: <strong>nie ma dzi\u015b bada\u0144 klinicznych na ludziach z ALS<\/strong>, kt\u00f3re pokaza\u0142yby, \u017ce inhalacje wodorem spowalniaj\u0105 progresj\u0119 choroby, poprawiaj\u0105 wyniki funkcjonalne lub wyd\u0142u\u017caj\u0105 prze\u017cycie. Nie potwierdzono te\u017c, by wod\u00f3r odwraca\u0142 ju\u017c istniej\u0105ce uszkodzenia neuron\u00f3w ruchowych.<\/p>\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Dlatego ka\u017cda obietnica, \u017ce wod\u00f3r \u201eleczy ALS\u201d, \u201eregeneruje neurony\u201d albo \u201ezatrzymuje chorob\u0119\u201d, wykracza poza obecny stan wiedzy. Je\u015bli kto\u015b rozwa\u017ca takie rozwi\u0105zanie, powinien traktowa\u0107 je wy\u0142\u0105cznie jako element komplementarny, a nie alternatyw\u0119 dla neurologii, rehabilitacji czy opieki oddechowej.<\/p>\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">W praktyce oznacza to prost\u0105 zasad\u0119: je\u015bli metoda nie ma danych klinicznych w ALS, nie nale\u017cy na jej podstawie rezygnowa\u0107 z terapii standardowych, kwalifikacji do leczenia celowanego ani udzia\u0142u w badaniach klinicznych. To szczeg\u00f3lnie wa\u017cne w chorobie, w kt\u00f3rej czas od rozpoznania do wdro\u017cenia w\u0142a\u015bciwej opieki naprawd\u0119 ma znaczenie.<\/p>\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\" id=\"jak-ocenia-bezpieczestwo-urzdze-i-jako-gazu\">Jak ocenia\u0107 bezpiecze\u0144stwo urz\u0105dze\u0144 i jako\u015b\u0107 gazu<\/h3>\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Je\u015bli mimo ogranicze\u0144 dowodowych rozwa\u017casz inhalacje wodorem jako wsparcie, oceniaj przede wszystkim <strong>bezpiecze\u0144stwo i jako\u015b\u0107<\/strong>, a nie obietnice efektu. W praktyce warto sprawdzi\u0107, czy urz\u0105dzenie ma <strong>certyfikaty bezpiecze\u0144stwa elektrycznego i kompatybilno\u015bci elektromagnetycznej<\/strong>, na przyk\u0142ad LVD i EMC, oraz czy istnieje niezale\u017cna ocena jako\u015bci wytwarzanego gazu.<\/p>\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Znaczenie ma tak\u017ce jasna informacja, <strong>jaki gaz jest wytwarzany<\/strong>, w jakim st\u0119\u017ceniu i w jakich warunkach. Dobrze, je\u015bli producent dysponuje dokumentacj\u0105 potwierdzaj\u0105c\u0105 parametry mieszaniny oraz wyniki bada\u0144 jako\u015bci wykonane przez niezale\u017cne instytucje. W polskich realiach warto zwraca\u0107 uwag\u0119 r\u00f3wnie\u017c na ocen\u0119 laboratori\u00f3w lub jednostek badawczych, a nie tylko na deklaracje marketingowe.<\/p>\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Drugie kryterium to uczciwo\u015b\u0107 komunikacji. Rzetelny dostawca powinien jasno powiedzie\u0107, \u017ce inhalacje wodorem w ALS maj\u0105 charakter <strong>wspieraj\u0105cy<\/strong> i nie s\u0105 potwierdzonym leczeniem przyczynowym. Je\u015bli zamiast tego pojawia si\u0119 j\u0119zyk gwarancji, szybkiego cofania choroby albo zast\u0119powania neurologii, to sygna\u0142 ostrzegawczy.<\/p>\n\n<div class=\"wp-block-group info-box info-box--tip has-vivid-green-cyan-background-color has-background\"><div class=\"wp-block-group__inner-container is-layout-flow wp-block-group-is-layout-flow\"><p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>\u2705 Sprawdzaj dowody i certyfikaty:<\/strong> Przy inhalacjach pytaj o dane kliniczne w ALS, sk\u0142ad gazu, certyfikaty bezpiecze\u0144stwa urz\u0105dzenia i niezale\u017cn\u0105 ocen\u0119 jako\u015bci.<\/p><\/div><\/div>\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\" id=\"co-pacjent-i-rodzina-mog-zrobi-ju-teraz\">Co pacjent i rodzina mog\u0105 zrobi\u0107 ju\u017c teraz<\/h2>\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Cho\u0107 odpowied\u017a na pytanie, <strong>czy da si\u0119 wyleczy\u0107 stwardnienie zanikowe boczne<\/strong>, pozostaje negatywna, pacjent i rodzina nie s\u0105 bezradni. Najwi\u0119ksze znaczenie ma szybkie uporz\u0105dkowanie diagnostyki, ocena kwalifikacji do terapii celowanych i wdro\u017cenie opieki, kt\u00f3ra realnie wp\u0142ywa na codzienne funkcjonowanie. W ALS liczy si\u0119 nie tylko \u201ejaki lek\u201d, ale r\u00f3wnie\u017c \u201ejak wcze\u015bnie\u201d i \u201ew jakim zespole\u201d.<\/p>\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\" id=\"badania-genetyczne-i-kwalifikacja-do-terapii\">Badania genetyczne i kwalifikacja do terapii<\/h3>\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Pierwszym praktycznym krokiem jest konsultacja w o\u015brodku neurologicznym maj\u0105cym do\u015bwiadczenie w chorobach neuronu ruchowego. Warto zapyta\u0107 o <strong>badania genetyczne<\/strong>, zw\u0142aszcza je\u015bli w rodzinie wyst\u0119powa\u0142y podobne przypadki albo lekarz rozwa\u017ca terapi\u0119 celowan\u0105 lub udzia\u0142 w badaniu klinicznym. Mutacje w genach <strong>SOD1, C9orf72, FUS<\/strong> i <strong>TARDBP<\/strong> mog\u0105 mie\u0107 znaczenie nie tylko dla rozpoznania, ale te\u017c dla dalszych decyzji terapeutycznych.<\/p>\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Badanie genetyczne nie zawsze zmienia leczenie natychmiast, ale mo\u017ce decydowa\u0107 o dost\u0119pie do konkretnej \u015bcie\u017cki terapeutycznej. W przypadku mutacji SOD1 ma to znaczenie szczeg\u00f3lne. Dodatkowo wynik bywa wa\u017cny dla poradnictwa rodzinnego, czyli oceny ryzyka u krewnych i planowania dalszej diagnostyki.<\/p>\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\" id=\"opieka-wielospecjalistyczna\">Opieka wielospecjalistyczna<\/h3>\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Drugim filarem jest <strong>opieka wielospecjalistyczna<\/strong>. Najlepiej, gdy w proces leczenia s\u0105 zaanga\u017cowani neurolog, fizjoterapeuta, logopeda, dietetyk kliniczny, specjalista od wentylacji nieinwazyjnej, piel\u0119gniarka i w razie potrzeby psycholog lub zesp\u00f3\u0142 opieki paliatywnej. Taki model nie brzmi spektakularnie, ale daje najbardziej namacalny efekt dla chorego.<\/p>\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">W praktyce warto regularnie monitorowa\u0107 kilka obszar\u00f3w:<\/p>\n\n<ul class=\"wp-block-list\"><li>si\u0142\u0119 mi\u0119\u015bniow\u0105 i zakres ruchu,<\/li><li>mas\u0119 cia\u0142a i stan od\u017cywienia,<\/li><li>bezpiecze\u0144stwo po\u0142ykania i ryzyko zach\u0142y\u015bni\u0119cia,<\/li><li>wydolno\u015b\u0107 oddechow\u0105, zw\u0142aszcza jako\u015b\u0107 snu i duszno\u015b\u0107 wysi\u0142kow\u0105,<\/li><li>mo\u017cliwo\u015b\u0107 komunikacji, gdy mowa zaczyna si\u0119 pogarsza\u0107.<\/li><\/ul>\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Wczesne reagowanie w tych obszarach pomaga unikn\u0105\u0107 cz\u0119\u015bci powik\u0142a\u0144 i zmniejsza liczb\u0119 sytuacji nag\u0142ych. To r\u00f3wnie\u017c jeden z powod\u00f3w, dla kt\u00f3rych \u015brednie statystyki prze\u017cycia nie m\u00f3wi\u0105 wszystkiego o indywidualnym rokowaniu.<\/p>\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\" id=\"jak-bezpiecznie-podchodzi-do-metod-komplementarnych\">Jak bezpiecznie podchodzi\u0107 do metod komplementarnych<\/h3>\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Wielu chorych szuka dodatkowych sposob\u00f3w wsparcia, takich jak diety, suplementy, antyoksydanty czy inhalacje wodorem. Sam ten odruch jest zrozumia\u0142y, ale wymaga rozs\u0105dnych zasad. Metody komplementarne mo\u017cna rozwa\u017ca\u0107 <strong>wy\u0142\u0105cznie jako uzupe\u0142nienie<\/strong>, a nie zamiennik standardowego leczenia. Je\u015bli terapia nie ma potwierdzenia w badaniach klinicznych dla ALS, nie powinna wypiera\u0107 dzia\u0142a\u0144 o udowodnionym znaczeniu.<\/p>\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Bezpieczne podej\u015bcie mo\u017cna sprowadzi\u0107 do kilku pyta\u0144:<\/p>\n\n<ol class=\"wp-block-list\"><li>Czy neurolog wie, \u017ce chcesz wdro\u017cy\u0107 dan\u0105 metod\u0119?<\/li><li>Czy istniej\u0105 dane kliniczne w\u0142a\u015bnie dla ALS, a nie dla innych chor\u00f3b?<\/li><li>Czy metoda nie op\u00f3\u017ani bada\u0144 genetycznych, kwalifikacji do terapii lub rehabilitacji?<\/li><li>Czy znasz koszt, ryzyko i realny, a nie obiecany efekt?<\/li><li>Czy dostawca uczciwie m\u00f3wi o ograniczeniach dowodowych?<\/li><\/ol>\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">To prosty filtr, kt\u00f3ry chroni przed strat\u0105 czasu, pieni\u0119dzy i energii. W chorobie tak wymagaj\u0105cej jak ALS najwi\u0119cej zyskujesz wtedy, gdy wszystkie dzia\u0142ania s\u0105 podporz\u0105dkowane jednemu celowi: <strong>wyd\u0142u\u017cy\u0107 okres mo\u017cliwie dobrej sprawno\u015bci i bezpiecze\u0144stwa<\/strong>, zamiast goni\u0107 za obietnic\u0105 szybkiego wyleczenia.<\/p>\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\" id=\"najczciej-zadawane-pytania\">Frequently Asked Questions<\/h2>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Najuczciwsza odpowied\u017a jest dzi\u015b prosta: ALS nie da si\u0119 ca\u0142kowicie wyleczy\u0107, ale mo\u017cna wp\u0142ywa\u0107 na przebieg choroby i lepiej zabezpieczy\u0107 codzienne funkcjonowanie chorego. Najwi\u0119ksz\u0105 warto\u015b\u0107 daje szybka diagnostyka, ocena genetyczna, dobrze prowadzona opieka wielospecjalistyczna oraz ostro\u017cne podej\u015bcie do metod wspieraj\u0105cych, kt\u00f3re nie powinny zast\u0119powa\u0107 standardowego leczenia.<\/p> <p class=\"wp-block-paragraph\">Learn more - Click here: <a href=\"https:\/\/anev.com.pl\/en\/\">https:\/\/anev.com.pl\/<\/a><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Czego si\u0119 dowiesz? Dlaczego stwardnienie zanikowe boczne jest dzi\u015b tak trudne do skutecznego leczenia? ALS jest trudne do leczenia, poniewa\u017c uszkadza&#8230;<\/p>","protected":false},"author":8,"featured_media":888,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[25],"tags":[],"class_list":["post-3326","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-baza-wiedzy"],"acf":[],"meta_title":"Czy da si\u0119 wyleczy\u0107 stwardnienie zanikowe boczne?","meta_description":"Czy da si\u0119 wyleczy\u0107 stwardnienie zanikowe boczne? Poznaj fakty, dost\u0119pne terapie i obiecuj\u0105ce badania. Sprawd\u017a, co wiadomo dzi\u015b.","meta_keyword":"czy da si\u0119 wyleczy\u0107 stwardnienie zanikowe boczne","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/anev.com.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3326","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/anev.com.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/anev.com.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/anev.com.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/8"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/anev.com.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3326"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/anev.com.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3326\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/anev.com.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/888"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/anev.com.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3326"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/anev.com.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=3326"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/anev.com.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=3326"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}