{"id":3228,"date":"2022-04-28T08:00:00","date_gmt":"2022-04-28T06:00:00","guid":{"rendered":"https:\/\/anev.com.pl\/co-to-jest-zespol-przewleklego-zmeczenia-objawy-i-przyczyny\/"},"modified":"2022-04-28T08:00:00","modified_gmt":"2022-04-28T06:00:00","slug":"co-to-jest-zespol-przewleklego-zmeczenia-objawy-i-przyczyny","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/anev.com.pl\/en\/co-to-jest-zespol-przewleklego-zmeczenia-objawy-i-przyczyny\/","title":{"rendered":"Co to jest zesp\u00f3\u0142 przewlek\u0142ego zm\u0119czenia? Objawy i przyczyny"},"content":{"rendered":"<div class=\"wp-block-group section-tldr\"><div class=\"wp-block-group__inner-container is-layout-flow wp-block-group-is-layout-flow\">\n<p class=\"section-title wp-block-paragraph\">What will you learn?<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\"><li><strong>Co to jest zesp\u00f3\u0142 przewlek\u0142ego zm\u0119czenia ME\/CFS i jak wp\u0142ywa na codzienne funkcjonowanie?<\/strong><p>ME\/CFS to przewlek\u0142a choroba, w kt\u00f3rej g\u0142\u0119bokie wyczerpanie wyra\u017anie obni\u017ca wcze\u015bniejsz\u0105 sprawno\u015b\u0107 i utrudnia wykonywanie nawet prostych czynno\u015bci. W praktyce problem mo\u017ce dotyczy\u0107 zakup\u00f3w, spaceru, pracy przy komputerze czy d\u0142u\u017cszej rozmowy, bo organizm gorzej znosi obci\u0105\u017cenie fizyczne i psychiczne.<\/p><\/li><li><strong>Jakie objawy zespo\u0142u przewlek\u0142ego zm\u0119czenia ME\/CFS najcz\u0119\u015bciej tworz\u0105 obraz tej choroby?<\/strong><p>Obraz ME\/CFS najcz\u0119\u015bciej obejmuje nietolerancj\u0119 wysi\u0142ku, sen nieprzynosz\u0105cy regeneracji, <strong>mg\u0142\u0119 m\u00f3zgow\u0105<\/strong>, b\u00f3le mi\u0119\u015bni i staw\u00f3w, b\u00f3le g\u0142owy oraz zawroty g\u0142owy przy zmianie pozycji. Objawy cz\u0119sto pojawiaj\u0105 si\u0119 falami i nasilaj\u0105 po przekroczeniu aktualnych mo\u017cliwo\u015bci organizmu.<\/p><\/li><li><strong>Jakie mechanizmy i czynniki s\u0105 wi\u0105zane z rozwojem zespo\u0142u przewlek\u0142ego zm\u0119czenia ME\/CFS?<\/strong><p>ME\/CFS jest dzi\u015b uznawany za chorob\u0119 wieloczynnikow\u0105, zwi\u0105zan\u0105 z nak\u0142adaniem si\u0119 zaburze\u0144 odporno\u015bci, metabolizmu, funkcji mitochondri\u00f3w oraz podatno\u015bci genetycznej i epigenetycznej. U cz\u0119\u015bci os\u00f3b rol\u0119 wyzwalacza odgrywa infekcja, a u innych znaczenie mog\u0105 mie\u0107 tak\u017ce stres, zaburzenia snu lub czynniki \u015brodowiskowe.<\/p><\/li><li><strong>Kto najcz\u0119\u015bciej choruje na zesp\u00f3\u0142 przewlek\u0142ego zm\u0119czenia ME\/CFS i jakie s\u0105 skutki dla pracy oraz nauki?<\/strong><p>ME\/CFS mo\u017ce dotyczy\u0107 oko\u0142o 1% populacji i cz\u0119\u015bciej wyst\u0119puje u kobiet ni\u017c u m\u0119\u017cczyzn. Choroba utrudnia prac\u0119, nauk\u0119 i prowadzenie domu, bo wydolno\u015b\u0107 bywa nieprzewidywalna, a nawet zwyk\u0142e obowi\u0105zki mog\u0105 prowadzi\u0107 do wielogodzinnego lub kilkudniowego pogorszenia.<\/p><\/li><\/ul>\n<\/div><\/div>\n\n\n\n<p class=\"lead wp-block-paragraph\">Co to jest zesp\u00f3\u0142 przewlek\u0142ego zm\u0119czenia i po czym go rozpozna\u0107? Wyja\u015bniamy najwa\u017cniejsze objawy ME\/CFS, mo\u017cliwe przyczyny, przebieg diagnostyki oraz aktualne kierunki leczenia i bada\u0144.<\/p>\n<div class=\"wp-block-rank-math-toc-block\" id=\"rank-math-toc\"><p><strong>What do you find in the article?<\/strong><\/p><nav><ul><li class=\"\"><a href=\"#co-to-jest-zesp-przewlekego-zmczenia-mecfs\">Co to jest zesp\u00f3\u0142 przewlek\u0142ego zm\u0119czenia (ME\/CFS)?<\/a><\/li><li class=\"\"><a href=\"#objawy-zespou-przewlekego-zmczenia-na-co-zwrci-uwag\">Objawy zespo\u0142u przewlek\u0142ego zm\u0119czenia: na co zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119<\/a><\/li><li class=\"\"><a href=\"#jakie-s-przyczyny-mecfs-i-co-wiemy-o-mechanizmach-choroby\">Jakie s\u0105 przyczyny ME\/CFS i co wiemy o mechanizmach choroby<\/a><\/li><li class=\"\"><a href=\"#kto-najczciej-choruje-i-jak-mecfs-wpywa-na-codzienne-ycie\">Kto najcz\u0119\u015bciej choruje i jak ME\/CFS wp\u0142ywa na codzienne \u017cycie<\/a><\/li><li class=\"\"><a href=\"#jak-diagnozuje-si-zesp-przewlekego-zmczenia\">Jak diagnozuje si\u0119 zesp\u00f3\u0142 przewlek\u0142ego zm\u0119czenia<\/a><\/li><li class=\"\"><a href=\"#leczenie-mecfs-standardowe-podejcie-i-nowe-kierunki-bada\">Leczenie ME\/CFS: standardowe podej\u015bcie i nowe kierunki bada\u0144<\/a><\/li><li class=\"\"><a href=\"#najczciej-zadawane-pytania\">Frequently Asked Questions<\/a><\/li><\/ul><\/nav><\/div><h2 class=\"wp-block-heading\" id=\"co-to-jest-zesp-przewlekego-zmczenia-mecfs\">Co to jest zesp\u00f3\u0142 przewlek\u0142ego zm\u0119czenia (ME\/CFS)?<\/h2>\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">If you want to understand, <strong>co to jest zesp\u00f3\u0142 przewlek\u0142ego zm\u0119czenia<\/strong>, zacznij od podstawowej definicji. ME\/CFS, czyli encefalopatia mi\u0119\u015bniowo-zapalna lub zesp\u00f3\u0142 przewlek\u0142ego zm\u0119czenia, to choroba zwi\u0105zana z <strong>g\u0142\u0119bokim, uporczywym wyczerpaniem<\/strong>, kt\u00f3re trwa <strong>co najmniej 6 miesi\u0119cy<\/strong>, nie ust\u0119puje po odpoczynku i wyra\u017anie ogranicza codzienne funkcjonowanie. Nie chodzi wi\u0119c o zwyk\u0142y spadek energii po intensywnym tygodniu pracy czy kilku nieprzespanych nocach, ale o stan, kt\u00f3ry zmienia spos\u00f3b dzia\u0142ania organizmu na co dzie\u0144.<\/p>\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Kluczowe jest to, \u017ce osoba z ME\/CFS mo\u017ce mie\u0107 trudno\u015b\u0107 z wykonywaniem nawet prostych czynno\u015bci: wyj\u015bciem po zakupy, d\u0142u\u017csz\u0105 rozmow\u0105, prac\u0105 przy komputerze czy spokojnym spacerem. Poziom sprawno\u015bci cz\u0119sto spada wyra\u017anie w por\u00f3wnaniu z tym, jak funkcjonowa\u0142a wcze\u015bniej. To wa\u017cne, bo w\u0142a\u015bnie <strong>utrata dotychczasowej wydolno\u015bci<\/strong> jest jednym z element\u00f3w, kt\u00f3re odr\u00f3\u017cniaj\u0105 t\u0119 chorob\u0119 od przej\u015bciowego przem\u0119czenia.<\/p>\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\" id=\"mecfs-a-zwyke-zmczenie\">ME\/CFS a zwyk\u0142e zm\u0119czenie<\/h3>\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Zwyk\u0142e zm\u0119czenie najcz\u0119\u015bciej ma konkretn\u0105 przyczyn\u0119 i przewidywalny przebieg. Je\u015bli za ma\u0142o \u015bpisz, pracujesz pod presj\u0105 albo intensywnie trenujesz, organizm zwykle reaguje spadkiem energii. Po odpoczynku, urlopie, lepszym \u015bnie lub ograniczeniu obci\u0105\u017ce\u0144 stopniowo wracasz do formy. W ME\/CFS ten mechanizm nie dzia\u0142a prawid\u0142owo. <strong>Odpoczynek nie przynosi realnej regeneracji<\/strong>, a zm\u0119czenie nie jest proporcjonalne do wysi\u0142ku.<\/p>\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">To oznacza, \u017ce nawet niewielka aktywno\u015b\u0107 mo\u017ce kosztowa\u0107 bardzo du\u017co. Dla jednej osoby problemem b\u0119dzie wej\u015bcie po schodach, dla innej godzina skupienia przy dokumentach, a dla kolejnej kr\u00f3tka wizyta towarzyska. W praktyce choroba wp\u0142ywa jednocze\u015bnie na cia\u0142o, sen, koncentracj\u0119 i tolerancj\u0119 wysi\u0142ku. Dlatego odpowied\u017a na pytanie, <strong>co to jest zesp\u00f3\u0142 przewlek\u0142ego zm\u0119czenia<\/strong>, nie mo\u017ce ogranicza\u0107 si\u0119 wy\u0142\u0105cznie do s\u0142owa \u201ezm\u0119czenie\u201d. To szerszy zesp\u00f3\u0142 objaw\u00f3w, kt\u00f3ry obejmuje zaburzenia energetyczne, poznawcze i neurologiczne.<\/p>\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\" id=\"dlaczego-pogorszenie-po-wysiku-jest-kluczowe\">Dlaczego pogorszenie po wysi\u0142ku jest kluczowe<\/h3>\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Najbardziej charakterystycznym elementem ME\/CFS jest tzw. <strong>post-exertional malaise<\/strong>, w skr\u00f3cie PEM. To pogorszenie stanu po wysi\u0142ku fizycznym albo psychicznym, kt\u00f3re jest niewsp\u00f3\u0142mierne do wykonanej aktywno\u015bci. Chodzi nie tylko o zm\u0119czenie po intensywnym treningu. PEM mo\u017ce pojawi\u0107 si\u0119 po czym\u015b tak pozornie ma\u0142ym jak zakupy, kr\u00f3tki spacer, stresuj\u0105ca rozmowa czy kilka godzin pracy umys\u0142owej.<\/p>\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Co wa\u017cne, pogorszenie nie zawsze wyst\u0119puje od razu. Czasem pojawia si\u0119 po kilku godzinach, a czasem nast\u0119pnego dnia. Mo\u017ce utrzymywa\u0107 si\u0119 od kilkunastu godzin do kilku dni, a u cz\u0119\u015bci os\u00f3b jeszcze d\u0142u\u017cej. W\u0142a\u015bnie dlatego ME\/CFS bywa b\u0142\u0119dnie oceniany przez otoczenie. Kto\u015b mo\u017ce wygl\u0105da\u0107 wzgl\u0119dnie dobrze przez chwil\u0119, a potem przez dwa dni nie by\u0107 w stanie normalnie funkcjonowa\u0107. To jeden z najwa\u017cniejszych powod\u00f3w, dla kt\u00f3rych <strong>co to jest zesp\u00f3\u0142 przewlek\u0142ego zm\u0119czenia<\/strong> nale\u017cy wyja\u015bnia\u0107 precyzyjnie, bez upraszczania do \u201eos\u0142abienia\u201d.<\/p>\n\n<div class=\"wp-block-group info-box info-box--warning has-luminous-vivid-amber-background-color has-background\"><div class=\"wp-block-group__inner-container is-layout-flow wp-block-group-is-layout-flow\"><p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>\u26a0\ufe0f Nie myl ME\/CFS z przem\u0119czeniem:<\/strong> O diagnozie nie decyduje kilka ci\u0119\u017cszych dni. Kluczowe s\u0105 objawy trwaj\u0105ce min. 6 miesi\u0119cy i brak poprawy po odpoczynku.<\/p><\/div><\/div>\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\" id=\"objawy-zespou-przewlekego-zmczenia-na-co-zwrci-uwag\">Objawy zespo\u0142u przewlek\u0142ego zm\u0119czenia: na co zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119<\/h2>\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Objawy ME\/CFS tworz\u0105 do\u015b\u0107 charakterystyczny obraz, cho\u0107 ich nasilenie mo\u017ce si\u0119 zmienia\u0107 z dnia na dzie\u0144. Jedna osoba b\u0119dzie zmaga\u0107 si\u0119 g\u0142\u00f3wnie z wyczerpaniem i problemami poznawczymi, inna z b\u00f3lem, zaburzeniami snu i zawrotami g\u0142owy. Wsp\u00f3lny mianownik pozostaje ten sam: <strong>organizm nie wraca do r\u00f3wnowagi po obci\u0105\u017ceniu<\/strong>, a codzienne funkcjonowanie staje si\u0119 wyra\u017anie trudniejsze.<\/p>\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Najcz\u0119\u015bciej opisywane s\u0105: nietolerancja wysi\u0142ku, sen nieprzynosz\u0105cy regeneracji, bezsenno\u015b\u0107, \u201emg\u0142a m\u00f3zgowa\u201d, b\u00f3le mi\u0119\u015bni i staw\u00f3w, b\u00f3le g\u0142owy, zawroty g\u0142owy przy zmianie pozycji, zaburzenia termoregulacji, nudno\u015bci, b\u00f3l gard\u0142a oraz powi\u0119kszone w\u0119z\u0142y ch\u0142onne. Wa\u017cne jest te\u017c to, \u017ce objawy cz\u0119sto <strong>nasilaj\u0105 si\u0119 falami<\/strong>, szczeg\u00f3lnie po aktywno\u015bci przekraczaj\u0105cej aktualne mo\u017cliwo\u015bci chorego.<\/p>\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\" id=\"post-exertional-malaise-pem\">Post-exertional malaise (PEM)<\/h3>\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">PEM to nie dodatek do choroby, ale jej centralny element. W praktyce oznacza to, \u017ce po wysi\u0142ku pojawia si\u0119 wyra\u017ane zaostrzenie objaw\u00f3w: g\u0142\u0119bsze zm\u0119czenie, wi\u0119ksza \u201emg\u0142a m\u00f3zgowa\u201d, b\u00f3le mi\u0119\u015bni, uczucie rozbicia, nadwra\u017cliwo\u015b\u0107 na bod\u017ace i trudno\u015b\u0107 z odzyskaniem sprawno\u015bci. Dla cz\u0119\u015bci os\u00f3b problemem staje si\u0119 nawet planowanie prostych obowi\u0105zk\u00f3w, bo organizm reaguje pogorszeniem po aktywno\u015bci, kt\u00f3ra wcze\u015bniej by\u0142a ca\u0142kowicie zwyczajna.<\/p>\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Przyk\u0142ad z \u017cycia: je\u015bli zdrowa osoba po 30 minutach spaceru poczuje lekkie zm\u0119czenie, zwykle po odpoczynku wraca do normy. U osoby z ME\/CFS taki sam spacer mo\u017ce wywo\u0142a\u0107 pogorszenie na 24, 48 albo 72 godziny. To r\u00f3\u017cnica jako\u015bciowa, nie tylko ilo\u015bciowa. W\u0142a\u015bnie dlatego przy obserwacji objaw\u00f3w tak du\u017ce znaczenie ma zale\u017cno\u015b\u0107 mi\u0119dzy wysi\u0142kiem a stanem w kolejnych godzinach.<\/p>\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\" id=\"problemy-ze-snem-i-mga-mzgowa\">Problemy ze snem i \u201emg\u0142a m\u00f3zgowa\u201d<\/h3>\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Sen w ME\/CFS cz\u0119sto nie spe\u0142nia swojej podstawowej funkcji, czyli regeneracji. Mo\u017cesz spa\u0107 8 lub nawet 10 godzin, a mimo to obudzi\u0107 si\u0119 z uczuciem niewyspania i ci\u0119\u017cko\u015bci. U cz\u0119\u015bci chorych pojawia si\u0119 te\u017c bezsenno\u015b\u0107, cz\u0119ste wybudzenia albo p\u0142ytki sen. W praktyce oznacza to, \u017ce ka\u017cdy kolejny dzie\u0144 zaczyna si\u0119 z deficytem energii, kt\u00f3rego nie da si\u0119 \u0142atwo nadrobi\u0107.<\/p>\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Drugim cz\u0119stym problemem jest tzw. <strong>mg\u0142a m\u00f3zgowa<\/strong>. To potoczne okre\u015blenie dobrze oddaje charakter dolegliwo\u015bci: trudniej si\u0119 skupi\u0107, zapami\u0119ta\u0107 informacje, zebra\u0107 my\u015bli, prowadzi\u0107 rozmow\u0119 albo wykonywa\u0107 kilka krok\u00f3w zadania po kolei. Nie chodzi tylko o rozkojarzenie. U cz\u0119\u015bci os\u00f3b spada tempo przetwarzania informacji na tyle, \u017ce 30 minut pracy umys\u0142owej daje objawy por\u00f3wnywalne z intensywnym wysi\u0142kiem fizycznym.<\/p>\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">W codziennym \u017cyciu mo\u017ce to oznacza\u0107 problemy z odpisywaniem na maile, prowadzeniem samochodu na d\u0142u\u017cszym odcinku, czytaniem dokument\u00f3w, nauk\u0105 i pami\u0119ci\u0105 kr\u00f3tkotrwa\u0142\u0105. Je\u015bli zastanawiasz si\u0119, <strong>co to jest zesp\u00f3\u0142 przewlek\u0142ego zm\u0119czenia<\/strong>, ten aspekt jest bardzo wa\u017cny: choroba nie dotyczy wy\u0142\u0105cznie energii fizycznej, ale r\u00f3wnie\u017c sprawno\u015bci poznawczej.<\/p>\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\" id=\"ble-oraz-objawy-neurologiczne-i-oglne\">B\u00f3le oraz objawy neurologiczne i og\u00f3lne<\/h3>\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">U wielu os\u00f3b pojawiaj\u0105 si\u0119 <strong>b\u00f3le mi\u0119\u015bni i staw\u00f3w<\/strong>, niekiedy bez wyra\u017anych cech ostrego stanu zapalnego w standardowych badaniach. Cz\u0119ste s\u0105 r\u00f3wnie\u017c b\u00f3le g\u0142owy o r\u00f3\u017cnym nasileniu. Do tego dochodz\u0105 objawy neurologiczne i wegetatywne, czyli zwi\u0105zane z automatyczn\u0105 regulacj\u0105 organizmu. Typowy przyk\u0142ad to zawroty g\u0142owy po zmianie pozycji z le\u017c\u0105cej na stoj\u0105c\u0105, uczucie os\u0142abienia, ko\u0142atanie serca, a tak\u017ce problemy z utrzymaniem komfortu cieplnego.<\/p>\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Niekt\u00f3rzy odczuwaj\u0105 naprzemiennie zimno i gor\u0105co, inni zg\u0142aszaj\u0105 nudno\u015bci, b\u00f3l gard\u0142a lub tkliwo\u015b\u0107 w\u0119z\u0142\u00f3w ch\u0142onnych. Taki zestaw bywa myl\u0105cy, bo wygl\u0105da jak po\u0142\u0105czenie infekcji, przem\u0119czenia i zaburze\u0144 neurologicznych. W\u0142a\u015bnie dlatego ME\/CFS wymaga uporz\u0105dkowanej oceny klinicznej, a nie szybkiego przypisania wszystkiego stresowi czy \u201egorszej kondycji\u201d.<\/p>\n\n<div class=\"wp-block-group info-box info-box--tip has-vivid-green-cyan-background-color has-background\"><div class=\"wp-block-group__inner-container is-layout-flow wp-block-group-is-layout-flow\"><p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>\u2705 Keep a symptom diary:<\/strong> Zapisuj aktywno\u015b\u0107, sen i pogorszenie po wysi\u0142ku. Taki dziennik pomaga lekarzowi wychwyci\u0107 wzorzec PEM i tempo nawrot\u00f3w.<\/p><\/div><\/div>\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\" id=\"jakie-s-przyczyny-mecfs-i-co-wiemy-o-mechanizmach-choroby\">Jakie s\u0105 przyczyny ME\/CFS i co wiemy o mechanizmach choroby<\/h2>\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Na dzi\u015b nie ma jednej, potwierdzonej odpowiedzi na pytanie o przyczyn\u0119 ME\/CFS. Aktualna wiedza wskazuje, \u017ce jest to choroba <strong>wieloczynnikowa<\/strong>. Oznacza to, \u017ce u cz\u0119\u015bci os\u00f3b punktem wyj\u015bcia mo\u017ce by\u0107 infekcja, u innych dominuj\u0105 zaburzenia odporno\u015bci, metabolizmu albo podatno\u015b\u0107 genetyczna. Najpewniej nie istnieje jeden wsp\u00f3lny mechanizm dla wszystkich pacjent\u00f3w, ale kilka nak\u0142adaj\u0105cych si\u0119 proces\u00f3w biologicznych.<\/p>\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">To wa\u017cne, bo przez lata zesp\u00f3\u0142 przewlek\u0142ego zm\u0119czenia bywa\u0142 sp\u0142ycany do problemu psychicznego lub niespecyficznego wyczerpania. Tymczasem research coraz wyra\u017aniej pokazuje, \u017ce w gr\u0119 wchodz\u0105 <strong>mierzalne nieprawid\u0142owo\u015bci immunologiczne, metaboliczne i epigenetyczne<\/strong>. Nie oznacza to jeszcze prostego testu czy jednej terapii, ale potwierdza, \u017ce choroba ma biologiczne podstawy.<\/p>\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\" id=\"infekcje-i-zwizek-z-long-covid\">Infekcje i zwi\u0105zek z long COVID<\/h3>\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Jednym z najcz\u0119\u015bciej opisywanych czynnik\u00f3w wyzwalaj\u0105cych s\u0105 infekcje wirusowe i bakteryjne. W literaturze regularnie pojawia si\u0119 wirus Epstein-Barr, ale coraz wi\u0119ksze znaczenie ma te\u017c zwi\u0105zek z zaka\u017ceniem SARS-CoV-2. U cz\u0119\u015bci os\u00f3b po COVID-19 utrzymuje si\u0119 przewlek\u0142e zm\u0119czenie, nietolerancja wysi\u0142ku, zaburzenia koncentracji i pogorszenie po aktywno\u015bci, czyli objawy przypominaj\u0105ce lub spe\u0142niaj\u0105ce kryteria ME\/CFS.<\/p>\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Nie znaczy to, \u017ce ka\u017cda osoba po infekcji rozwinie chorob\u0119. Mechanizm wygl\u0105da raczej na taki, w kt\u00f3rym infekcja dzia\u0142a jak <strong>wyzwalacz<\/strong> u os\u00f3b podatnych. Organizm nie wraca wtedy do wcze\u015bniejszej r\u00f3wnowagi, a uk\u0142ad odporno\u015bciowy, metabolizm i regulacja energetyczna pozostaj\u0105 zaburzone przez d\u0142ugi czas. Z tego powodu przewlek\u0142e objawy po infekcji warto traktowa\u0107 powa\u017cnie, zw\u0142aszcza je\u015bli utrzymuj\u0105 si\u0119 miesi\u0105cami.<\/p>\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\" id=\"ukad-odpornociowy-metabolizm-i-mitochondria\">Uk\u0142ad odporno\u015bciowy, metabolizm i mitochondria<\/h3>\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Jedna z g\u0142\u00f3wnych hipotez dotyczy <strong>nieprawid\u0142owej aktywacji uk\u0142adu odporno\u015bciowego<\/strong>. W badaniach opisywano przewlek\u0142\u0105 aktywacj\u0119 cytokin prozapalnych, czyli cz\u0105steczek odpowiedzialnych za komunikacj\u0119 w stanie zapalnym. Wspomina si\u0119 te\u017c o zaburzeniach funkcji kom\u00f3rek NK, kt\u00f3re uczestnicz\u0105 w obronie przed zaka\u017ceniami i nieprawid\u0142owymi kom\u00f3rkami. Je\u015bli te mechanizmy dzia\u0142aj\u0105 gorzej lub w spos\u00f3b rozregulowany, organizm mo\u017ce pozostawa\u0107 w stanie d\u0142ugotrwa\u0142ego obci\u0105\u017cenia.<\/p>\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Drugim wa\u017cnym obszarem s\u0105 zaburzenia metaboliczne i mitochondrialne. Mitochondria to struktury w kom\u00f3rkach odpowiedzialne za produkcj\u0119 energii. Je\u015bli pracuj\u0105 mniej wydajnie, pojawia si\u0119 co\u015b w rodzaju biologicznego deficytu energetycznego. To mog\u0142oby t\u0142umaczy\u0107, dlaczego nawet niewielki wysi\u0142ek powoduje u chorego tak du\u017c\u0105 cen\u0119 fizyczn\u0105 i poznawcz\u0105. M\u00f3wi\u0105c pro\u015bciej: organizm nie gospodaruje energi\u0105 tak, jak powinien.<\/p>\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ta perspektywa dobrze t\u0142umaczy, <strong>co to jest zesp\u00f3\u0142 przewlek\u0142ego zm\u0119czenia<\/strong> z punktu widzenia fizjologii. Nie jest to \u201eleniwy organizm\u201d, ale uk\u0142ad, kt\u00f3ry prawdopodobnie inaczej reaguje na obci\u0105\u017cenie, gorzej odzyskuje r\u00f3wnowag\u0119 i s\u0142abiej radzi sobie z produkcj\u0105 oraz wykorzystaniem energii na poziomie kom\u00f3rkowym.<\/p>\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\" id=\"genetyka-epigenetyka-i-czynniki-rodowiskowe\">Genetyka, epigenetyka i czynniki \u015brodowiskowe<\/h3>\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Coraz wi\u0119ksz\u0105 rol\u0119 przypisuje si\u0119 tak\u017ce genetyce i epigenetyce. Genetyka dotyczy samego materia\u0142u dziedzicznego, a epigenetyka zmian w tym, jak geny s\u0105 \u201ew\u0142\u0105czane\u201d i \u201ewy\u0142\u0105czane\u201d pod wp\u0142ywem r\u00f3\u017cnych czynnik\u00f3w. Badania wskazuj\u0105, \u017ce osoby z ME\/CFS mog\u0105 mie\u0107 charakterystyczne sygnatury epigenetyczne i metaboliczne, kt\u00f3re w przysz\u0142o\u015bci pomog\u0105 lepiej klasyfikowa\u0107 chorob\u0119.<\/p>\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Do tego dochodz\u0105 czynniki \u015brodowiskowe i stresowe. Przewlek\u0142y stres, du\u017ce obci\u0105\u017cenie psychiczne, urazy, zaburzenia snu czy ekspozycja na niekorzystne warunki \u015brodowiskowe nie s\u0105 uznawane za jedyn\u0105 przyczyn\u0119, ale mog\u0105 dzia\u0142a\u0107 jako element wyzwalaj\u0105cy albo nasilaj\u0105cy przebieg choroby. Najbardziej racjonalny model zak\u0142ada dzi\u015b wsp\u00f3\u0142dzia\u0142anie kilku grup czynnik\u00f3w: podatno\u015bci biologicznej, bod\u017aca wyzwalaj\u0105cego i zaburzonej odpowiedzi organizmu.<\/p>\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\" id=\"kto-najczciej-choruje-i-jak-mecfs-wpywa-na-codzienne-ycie\">Kto najcz\u0119\u015bciej choruje i jak ME\/CFS wp\u0142ywa na codzienne \u017cycie<\/h2>\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">ME\/CFS nie jest rzadk\u0105 ciekawostk\u0105 kliniczn\u0105. Szacunki wskazuj\u0105, \u017ce choroba mo\u017ce dotyczy\u0107 <strong>oko\u0142o 1% populacji<\/strong>. To bardzo du\u017co, je\u015bli przeliczy\u0107 ten odsetek na liczb\u0119 os\u00f3b w skali kraju. Jednocze\u015bnie wiele przypadk\u00f3w mo\u017ce pozostawa\u0107 nierozpoznanych albo b\u0142\u0119dnie zaklasyfikowanych jako depresja, wypalenie, zaburzenia l\u0119kowe lub niesprecyzowane problemy internistyczne.<\/p>\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Z danych epidemiologicznych wynika te\u017c, \u017ce <strong>kobiety choruj\u0105 co najmniej dwa razy cz\u0119\u015bciej<\/strong> ni\u017c m\u0119\u017cczy\u017ani. Choroba mo\u017ce pojawi\u0107 si\u0119 praktycznie w ka\u017cdym wieku, ale cz\u0119sto zaczyna si\u0119 u os\u00f3b m\u0142odych oraz w \u015brednim wieku, czyli wtedy, gdy zwykle \u0142\u0105czysz prac\u0119, obowi\u0105zki domowe i aktywno\u015b\u0107 spo\u0142eczn\u0105. Z tego powodu jej skutki s\u0105 cz\u0119sto odczuwalne nie tylko zdrowotnie, ale te\u017c zawodowo i finansowo.<\/p>\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\" id=\"dane-epidemiologiczne\">Dane epidemiologiczne<\/h3>\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">W praktyce epidemiologia ME\/CFS jest trudna do pe\u0142nego oszacowania, poniewa\u017c rozpoznanie opiera si\u0119 na objawach i wykluczaniu innych przyczyn. Mimo to powtarza si\u0119 kilka sta\u0142ych wniosk\u00f3w: choroba nie jest marginalna, cz\u0119\u015bciej dotyczy kobiet i mo\u017ce wyst\u0119powa\u0107 r\u00f3wnie\u017c u m\u0142odych doros\u0142ych. Dla pacjenta oznacza to jedno: je\u015bli objawy pasuj\u0105 do obrazu klinicznego, nie warto ich bagatelizowa\u0107 tylko dlatego, \u017ce \u201ewyniki s\u0105 w normie\u201d albo \u017ce jeste\u015b za m\u0142ody na przewlek\u0142\u0105 chorob\u0119.<\/p>\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\" id=\"wpyw-choroby-na-prac-nauk-i-aktywno\">Wp\u0142yw choroby na prac\u0119, nauk\u0119 i aktywno\u015b\u0107<\/h3>\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Najwi\u0119kszym problemem bywa spadek przewidywalno\u015bci w\u0142asnej wydolno\u015bci. Jednego dnia wykonasz podstawowe obowi\u0105zki, a nast\u0119pnego po tej samej aktywno\u015bci pojawi si\u0119 kilkudziesi\u0119ciogodzinne pogorszenie. To utrudnia prac\u0119 etatow\u0105, nauk\u0119, opiek\u0119 nad dzie\u0107mi, prowadzenie domu i planowanie spotka\u0144. Nawet proste czynno\u015bci, takie jak odkurzanie, gotowanie czy dojazd do urz\u0119du, mog\u0105 wymaga\u0107 p\u00f3\u017aniej d\u0142ugiej regeneracji.<\/p>\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">W \u015brodowisku zawodowym problemem jest nie tylko brak energii, ale te\u017c \u201emg\u0142a m\u00f3zgowa\u201d, wolniejsze tempo pracy i gorsza tolerancja stresu poznawczego. W nauce dochodz\u0105 trudno\u015bci z koncentracj\u0105, zapami\u0119tywaniem i d\u0142u\u017cszym siedzeniem. W aktywno\u015bci domowej przeszkadzaj\u0105 b\u00f3le, zaburzenia snu i PEM. Dlatego wp\u0142yw choroby na \u017cycie codzienne warto ocenia\u0107 nie przez sam\u0105 obecno\u015b\u0107 objaw\u00f3w, ale przez to, <strong>ile kosztuje wykonanie zwyk\u0142ych zada\u0144 i jak d\u0142ugo trwa powr\u00f3t do formy<\/strong>.<\/p>\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\" id=\"jak-diagnozuje-si-zesp-przewlekego-zmczenia\">Jak diagnozuje si\u0119 zesp\u00f3\u0142 przewlek\u0142ego zm\u0119czenia<\/h2>\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Diagnostyka ME\/CFS nadal jest wyzwaniem, bo nie istnieje jeden rutynowy test laboratoryjny albo obrazowy, kt\u00f3ry jednoznacznie potwierdzi\u0142by chorob\u0119. Rozpoznanie opiera si\u0119 przede wszystkim na <strong>dok\u0142adnym wywiadzie klinicznym<\/strong>, czasie trwania objaw\u00f3w, ich wzajemnym uk\u0142adzie oraz wykluczeniu innych przyczyn przewlek\u0142ego zm\u0119czenia. To oznacza, \u017ce lekarz nie szuka jednego wyniku \u201ena tak\u201d, ale sk\u0142ada w ca\u0142o\u015b\u0107 ca\u0142y obraz kliniczny.<\/p>\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">W praktyce wa\u017cne s\u0105 trzy elementy: przewlek\u0142e zm\u0119czenie trwaj\u0105ce minimum 6 miesi\u0119cy, brak poprawy po odpoczynku oraz wyra\u017ane ograniczenie funkcjonowania. Do tego dochodz\u0105 PEM, problemy ze snem i zaburzenia koncentracji. Je\u015bli zastanawiasz si\u0119, <strong>co to jest zesp\u00f3\u0142 przewlek\u0142ego zm\u0119czenia<\/strong> od strony medycznej, w\u0142a\u015bnie taki zestaw cech tworzy podstaw\u0119 rozpoznania.<\/p>\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\" id=\"wywiad-kliniczny-i-wykluczanie-innych-chorb\">Wywiad kliniczny i wykluczanie innych chor\u00f3b<\/h3>\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Pierwszy etap to szczeg\u00f3\u0142owa rozmowa o objawach. Lekarz ocenia, kiedy si\u0119 zacz\u0119\u0142y, czy wyst\u0105pi\u0142y po infekcji, jak zmieniaj\u0105 si\u0119 po wysi\u0142ku, jak wygl\u0105da sen, koncentracja, tolerancja pionizacji i codzienna wydolno\u015b\u0107. Znaczenie ma tak\u017ce to, czy wcze\u015bniej funkcjonowa\u0142e\u015b normalnie i od kiedy nast\u0105pi\u0142 spadek sprawno\u015bci.<\/p>\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">R\u00f3wnolegle trzeba wykluczy\u0107 inne mo\u017cliwe przyczyny przewlek\u0142ego zm\u0119czenia. Mog\u0105 to by\u0107 mi\u0119dzy innymi zaburzenia tarczycy, niedokrwisto\u015b\u0107, choroby autoimmunologiczne, zaburzenia snu, infekcje przewlek\u0142e, depresja, dzia\u0142ania niepo\u017c\u0105dane lek\u00f3w czy problemy metaboliczne. Sam fakt, \u017ce objawy s\u0105 nasilone, nie wystarcza do rozpoznania ME\/CFS. Potrzebna jest <strong>ocena r\u00f3\u017cnicowa<\/strong>, czyli sprawdzenie, czy lepszym wyja\u015bnieniem nie jest inna choroba.<\/p>\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Tu bardzo pomaga dziennik objaw\u00f3w. Je\u015bli zapisujesz aktywno\u015b\u0107, jako\u015b\u0107 snu i momenty pogorszenia, \u0142atwiej pokaza\u0107 lekarzowi wzorzec PEM, czas trwania nawrotu oraz to, jak niewielkie obci\u0105\u017cenie uruchamia zaostrzenie. Taki materia\u0142 bywa bardziej u\u017cyteczny ni\u017c og\u00f3lne stwierdzenie \u201eci\u0105gle jestem zm\u0119czony\u201d.<\/p>\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\" id=\"nowe-biomarkery-i-badania-krwi\">Nowe biomarkery i badania krwi<\/h3>\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Cho\u0107 standardowa diagnostyka nadal opiera si\u0119 na objawach, badania nad biomarkerami przyspieszaj\u0105. W 2025 roku opisano brytyjski test krwi wykrywaj\u0105cy zmiany epigenetyczne zwi\u0105zane z ME\/CFS, kt\u00f3rego <strong>czu\u0142o\u015b\u0107 diagnostyczna wynios\u0142a 96%<\/strong>. To wynik bardzo obiecuj\u0105cy, bo pokazuje, \u017ce w przysz\u0142o\u015bci rozpoznanie mo\u017ce sta\u0107 si\u0119 szybsze i bardziej obiektywne.<\/p>\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">R\u00f3wnolegle rozwijaj\u0105 si\u0119 projekty typu omics, czyli szeroka analiza danych biologicznych, oraz modele uczenia maszynowego. Ich celem jest wychwycenie wzorc\u00f3w charakterystycznych dla konkretnych objaw\u00f3w i podtyp\u00f3w choroby. Problem polega na tym, \u017ce to nadal nie jest powszechnie wdro\u017cony standard. Na dzi\u015b nowe biomarkery maj\u0105 du\u017ce znaczenie naukowe i diagnostyczn\u0105 perspektyw\u0119, ale w codziennej praktyce klinicznej wci\u0105\u017c najwa\u017cniejszy pozostaje dobrze zebrany wywiad i rzetelne wykluczenie innych schorze\u0144.<\/p>\n\n<div class=\"wp-block-group info-box info-box--info has-pale-cyan-blue-background-color has-background\"><div class=\"wp-block-group__inner-container is-layout-flow wp-block-group-is-layout-flow\"><p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>\ud83d\udca1 Nowe testy s\u0105 obiecuj\u0105ce:<\/strong> Badanie z 2025 r. opisa\u0142o test krwi o czu\u0142o\u015bci 96%, ale to jeszcze nie jest powszechny standard diagnostyczny.<\/p><\/div><\/div>\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\" id=\"leczenie-mecfs-standardowe-podejcie-i-nowe-kierunki-bada\">Leczenie ME\/CFS: standardowe podej\u015bcie i nowe kierunki bada\u0144<\/h2>\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Obecnie nie ma zatwierdzonego leczenia przyczynowego, kt\u00f3re usuwa\u0142oby ME\/CFS u wszystkich chorych. Dlatego standard post\u0119powania opiera si\u0119 g\u0142\u00f3wnie na <strong>leczeniu objawowym<\/strong> i ograniczaniu czynnik\u00f3w, kt\u00f3re wywo\u0142uj\u0105 zaostrzenia. W praktyce liczy si\u0119 poprawa jako\u015bci snu, kontrola b\u00f3lu, wsparcie psychiczne, dietetyczne oraz takie planowanie aktywno\u015bci, by nie prowokowa\u0107 silnego PEM.<\/p>\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">To podej\u015bcie wymaga indywidualizacji. U jednej osoby najwa\u017cniejsze b\u0119dzie opanowanie bezsenno\u015bci, u innej redukcja b\u00f3lu i lepsze roz\u0142o\u017cenie aktywno\u015bci w ci\u0105gu dnia, a u jeszcze innej wsparcie w powrocie do podstawowych obowi\u0105zk\u00f3w. Celem nie jest \u201eprze\u0142amanie si\u0119\u201d, tylko <strong>zarz\u0105dzanie energi\u0105<\/strong> w spos\u00f3b bezpieczny dla organizmu.<\/p>\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\" id=\"leczenie-objawowe-i-dostosowanie-aktywnoci\">Leczenie objawowe i dostosowanie aktywno\u015bci<\/h3>\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">W leczeniu objawowym wykorzystuje si\u0119 metody ukierunkowane na dominuj\u0105ce dolegliwo\u015bci. Je\u015bli problemem jest sen, d\u0105\u017cy si\u0119 do poprawy jego rytmu i jako\u015bci. Je\u015bli dominuj\u0105 b\u00f3le mi\u0119\u015bni, staw\u00f3w lub g\u0142owy, planuje si\u0119 ich kontrol\u0119. Przy nasilonej \u201emgle m\u00f3zgowej\u201d i du\u017cym obci\u0105\u017ceniu psychicznym pomocne bywa wsparcie psychologiczne oraz uporz\u0105dkowanie codziennego planu tak, by ograniczy\u0107 przeci\u0105\u017cenia poznawcze.<\/p>\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Bardzo wa\u017cne jest te\u017c dostosowanie aktywno\u015bci do realnych mo\u017cliwo\u015bci. Nie chodzi o ca\u0142kowit\u0105 bierno\u015b\u0107, ale o unikanie schematu \u201elepszy dzie\u0144, wi\u0119c zrobi\u0119 wszystko naraz\u201d, po kt\u00f3rym nast\u0119puje kilkudniowe pogorszenie. W praktyce stosuje si\u0119 zasad\u0119 ma\u0142ych dawek aktywno\u015bci, przerw i uwa\u017cnej obserwacji reakcji organizmu. Tylko takie podej\u015bcie daje szans\u0119 na stabilizacj\u0119.<\/p>\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\" id=\"inhalacje-wodorem--co-pokazuj-pierwsze-doniesienia\">Inhalacje wodorem \u2013 co pokazuj\u0105 pierwsze doniesienia<\/h3>\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Jednym z nowych, nadal eksperymentalnych kierunk\u00f3w s\u0105 <strong>inhalacje cz\u0105steczkowego wodoru<\/strong>. W opublikowanym studium przypadku obejmuj\u0105cym 4 pacjent\u00f3w z ME\/CFS opisano znacz\u0105c\u0105 popraw\u0119 w kilku obszarach: zm\u0119czeniu powysi\u0142kowym, \u201ebrain fog\u201d, b\u00f3lu, jako\u015bci snu oraz dolegliwo\u015bciach \u017co\u0142\u0105dkowych. To istotne, bo chodzi\u0142o o osoby, kt\u00f3re nie reagowa\u0142y satysfakcjonuj\u0105co na wcze\u015bniejsze formy wsparcia.<\/p>\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Trzeba jednak zachowa\u0107 proporcje. Cztery przypadki to zbyt ma\u0142o, by m\u00f3wi\u0107 o standardzie leczenia albo przewidywalnym efekcie u wi\u0119kszo\u015bci pacjent\u00f3w. Takie dane mo\u017cna traktowa\u0107 jako <strong>wst\u0119pny sygna\u0142 badawczy<\/strong>, a nie dow\u00f3d rozstrzygaj\u0105cy. Je\u015bli temat Ci\u0119 interesuje, warto patrze\u0107 na niego przez pryzmat jako\u015bci kolejnych bada\u0144: liczby uczestnik\u00f3w, grup kontrolnych i powtarzalno\u015bci wynik\u00f3w.<\/p>\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\" id=\"tlenoterapia-hiperbaryczna-i-inne-terapie-wspomagajce\">Tlenoterapia hiperbaryczna i inne terapie wspomagaj\u0105ce<\/h3>\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Drugim ciekawym kierunkiem jest <strong>tlenoterapia hiperbaryczna<\/strong>. Badanie kohortowe z 2026 roku wskaza\u0142o popraw\u0119 funkcji klinicznych, zdolno\u015bci funkcjonalnej oraz korzystne zmiany w \u0142\u0105czno\u015bci m\u00f3zgowej ocenianej w fMRI. To wa\u017cne, bo sugeruje, \u017ce cz\u0119\u015b\u0107 interwencji mo\u017ce oddzia\u0142ywa\u0107 nie tylko na subiektywne samopoczucie, ale te\u017c na mierzalne parametry zwi\u0105zane z prac\u0105 m\u00f3zgu.<\/p>\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Poza tym rozwijane s\u0105 r\u00f3\u017cne terapie wspomagaj\u0105ce zwi\u0105zane z metabolizmem, odporno\u015bci\u0105, snem i regulacj\u0105 aktywno\u015bci. Na tym etapie najuczciwiej powiedzie\u0107 wprost: ME\/CFS pozostaje chorob\u0105 wymagaj\u0105c\u0105 dalszych bada\u0144, a nowe metody s\u0105 obiecuj\u0105ce, ale jeszcze nie prze\u0142o\u017cy\u0142y si\u0119 na jeden powszechnie obowi\u0105zuj\u0105cy model leczenia. Dlatego najrozs\u0105dniejsze jest \u0142\u0105czenie ostro\u017cno\u015bci z otwarto\u015bci\u0105 na dobrze zaprojektowane badania kliniczne.<\/p>\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\" id=\"najczciej-zadawane-pytania\">Frequently Asked Questions<\/h2>\n\n<div id=\"rank-math-faq\" class=\"rank-math-block\">\n<div class=\"rank-math-list\">\n<div id=\"faq-q-1\" class=\"rank-math-list-item\">\n<h3 class=\"rank-math-question\">Czy zesp\u00f3\u0142 przewlek\u0142ego zm\u0119czenia to to samo co zwyk\u0142e zm\u0119czenie?<\/h3>\n<div class=\"rank-math-answer\">\n\n<p>Nie. W ME\/CFS zm\u0119czenie trwa co najmniej 6 miesi\u0119cy, nie mija po odpoczynku i wyra\u017anie utrudnia codzienne funkcjonowanie. Typowe jest te\u017c pogorszenie po wysi\u0142ku fizycznym lub psychicznym, kt\u00f3re mo\u017ce utrzymywa\u0107 si\u0119 wiele godzin albo dni.<\/p>\n\n<\/div>\n<\/div>\n<div id=\"faq-q-2\" class=\"rank-math-list-item\">\n<h3 class=\"rank-math-question\">Jak d\u0142ugo musz\u0105 trwa\u0107 objawy, \u017ceby podejrzewa\u0107 ME\/CFS?<\/h3>\n<div class=\"rank-math-answer\">\n\n<p>Jednym z podstawowych kryteri\u00f3w jest utrzymywanie si\u0119 objaw\u00f3w przez minimum 6 miesi\u0119cy. Sama d\u0142ugo\u015b\u0107 nie wystarcza, bo wa\u017cne s\u0105 te\u017c m.in. PEM, problemy ze snem i zaburzenia koncentracji. Diagnoz\u0119 powinien potwierdzi\u0107 lekarz po wykluczeniu innych chor\u00f3b.<\/p>\n\n<\/div>\n<\/div>\n<div id=\"faq-q-3\" class=\"rank-math-list-item\">\n<h3 class=\"rank-math-question\">Czy po COVID-19 mo\u017cna rozwin\u0105\u0107 zesp\u00f3\u0142 przewlek\u0142ego zm\u0119czenia?<\/h3>\n<div class=\"rank-math-answer\">\n\n<p>Tak, zaka\u017cenia wirusowe nale\u017c\u0105 do najcz\u0119\u015bciej opisywanych czynnik\u00f3w wyzwalaj\u0105cych ME\/CFS. W researchu wskazano m.in. powi\u0105zania z zaka\u017ceniem SARS-CoV-2 i objawami po COVID-19. Nie ka\u017cda osoba po COVID zachoruje, ale przewlek\u0142e zm\u0119czenie po infekcji wymaga kontroli.<\/p>\n\n<\/div>\n<\/div>\n<div id=\"faq-q-4\" class=\"rank-math-list-item\">\n<h3 class=\"rank-math-question\">Czy istnieje badanie krwi potwierdzaj\u0105ce ME\/CFS?<\/h3>\n<div class=\"rank-math-answer\">\n\n<p>Na dzi\u015b nie ma jednego rutynowego testu, kt\u00f3ry definitywnie potwierdza\u0142by chorob\u0119. Diagnostyka opiera si\u0119 g\u0142\u00f3wnie na objawach i wykluczeniu innych przyczyn. S\u0105 jednak obiecuj\u0105ce badania, np. brytyjski test krwi z 2025 r. o czu\u0142o\u015bci diagnostycznej 96%.<\/p>\n\n<\/div>\n<\/div>\n<div id=\"faq-q-5\" class=\"rank-math-list-item\">\n<h3 class=\"rank-math-question\">Jak leczy si\u0119 zesp\u00f3\u0142 przewlek\u0142ego zm\u0119czenia?<\/h3>\n<div class=\"rank-math-answer\">\n\n<p>Nie ma jeszcze zatwierdzonego leczenia przyczynowego, dlatego stosuje si\u0119 g\u0142\u00f3wnie leczenie objawowe. Obejmuje ono m.in. prac\u0119 nad snem, b\u00f3lem, wsparcie psychiczne, dietetyczne oraz aktywno\u015b\u0107 dopasowan\u0105 do aktualnych mo\u017cliwo\u015bci pacjenta. Plan terapii zwykle wymaga indywidualnego dopasowania.<\/p>\n\n<\/div>\n<\/div>\n<div id=\"faq-q-6\" class=\"rank-math-list-item\">\n<h3 class=\"rank-math-question\">Czy inhalacje wodorem pomagaj\u0105 przy ME\/CFS?<\/h3>\n<div class=\"rank-math-answer\">\n\n<p>To na razie kierunek eksperymentalny, a nie standard leczenia. Opis przypadku 4 pacjent\u00f3w wskaza\u0142 popraw\u0119 m.in. zm\u0119czenia powysi\u0142kowego, \u201ebrain fog\u201d, b\u00f3lu i snu po inhalacjach wodorem. Wyniki s\u0105 obiecuj\u0105ce, ale potrzebne s\u0105 wi\u0119ksze badania kliniczne.<\/p>\n\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">ME\/CFS to z\u0142o\u017cona choroba, kt\u00f3rej nie da si\u0119 sprowadzi\u0107 do zwyk\u0142ego przem\u0119czenia. Najwa\u017cniejsze s\u0105 czas trwania objaw\u00f3w, brak poprawy po odpoczynku oraz charakterystyczne pogorszenie po wysi\u0142ku. Je\u015bli taki obraz pasuje do Twojej sytuacji, kluczowe b\u0119dzie uporz\u0105dkowanie objaw\u00f3w i diagnostyka oparta na rzetelnym wywiadzie.<\/p> <p class=\"wp-block-paragraph\">If you want to learn more click here: <a href=\"https:\/\/anev.com.pl\/en\/\">https:\/\/anev.com.pl\/<\/a><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Czego si\u0119 dowiesz? Co to jest zesp\u00f3\u0142 przewlek\u0142ego zm\u0119czenia ME\/CFS i jak wp\u0142ywa na codzienne funkcjonowanie? ME\/CFS to przewlek\u0142a choroba, w&#8230;<\/p>","protected":false},"author":8,"featured_media":888,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[25],"tags":[],"class_list":["post-3228","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-baza-wiedzy"],"acf":[],"meta_title":"Co to jest zesp\u00f3\u0142 przewlek\u0142ego zm\u0119czenia? Objawy","meta_description":"Co to jest zesp\u00f3\u0142 przewlek\u0142ego zm\u0119czenia? Sprawd\u017a objawy, przyczyny, diagnostyk\u0119 i leczenie ME\/CFS. Poznaj najwa\u017cniejsze fakty.","meta_keyword":"co to jest zesp\u00f3\u0142 przewlek\u0142ego zm\u0119czenia","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/anev.com.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3228","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/anev.com.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/anev.com.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/anev.com.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/8"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/anev.com.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3228"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/anev.com.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3228\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/anev.com.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/888"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/anev.com.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3228"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/anev.com.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=3228"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/anev.com.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=3228"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}